مهریه؛ عامل یا مانع ازدواج؟ | مهریه در اسلام؛ هدیه‌ای از جنس مهر، نه معامله‌ای مالی است

سمانه رضوانی | شهرآرانیوز؛ در جامعه امروز، مهریه که باید نماد مهر و تعهد باشد، گاهی به مانعی برای ازدواج و عاملی برای اختلاف، تبدیل می‌شود. احادیث اسلامی نگاه روشنی به این موضوع دارند: مهریه هدیه‌ای است از جنس محبت، نه معامله یا ابزار نمایش.

حتی گاهی برخی روشن‌فکرنما می‌گویند ما به مهریه اعتقاد نداریم و توهین به شخصیت زن است؛ چون تصور می‌کنند مورد معامله قرارمی‌گیرد، درحالی‌که این‌طور نیست. این مطلب با بررسی احادیث معتبر و ذکر مثال‌های ملموس از زندگی روزمره، تصویر واقعی مهریه در اسلام را ترسیم می‌کند و اشتباهات رایج فرهنگی را نشان می‌دهد.

مهریه در اسلام؛ هدیه محبت نه قیمت‌گذاری

اسلام مهریه را هدیه‌ای از طرف مرد به همسرش می‌داند که نشانه علاقه و تعهد است. پیامبر اسلام (ص) می‌فرمایند: «بهترین مهریه، سبک‌ترین آن است.» این حدیث به‌وضوح نشان می‌دهد که ارزش زن به مهریه سنگین نیست، بلکه به گذشت و بزرگواری اوست.

اما در عمل می‌بینیم که مهریه گاهی به میدان چانه‌زنی تبدیل می‌شود؛ مثلا در جلسات خواستگاری، گاهی ساعت‌ها درباره رقم آن بحث می‌شود، انگار که در حال خریدوفروش کالا هستند. برخی خانواده‌ها هم فکر می‌کنند اگر مهریه دخترشان سنگین باشد، پرستیژ اجتماعی بیشتری دارند. این نگاه کاملا با نگرش اسلام در تضاد است.

یک باور نادرست دیگر که رواج یافته، این است که «مهریه سنگین یعنی امنیت بیشتر.»، اما درحقیقت، مهریه‌های سنگین، اغلب سبب استرس و نگرانی می‌شوند، نه امنیت.

در ادامه حتما بخوانید هشدار یک کارشناس: ازدواج در ایران به یک «معامله اقتصادی» تبدیل شده است | لزوم اصلاح فوری قوانین حمایتی

آسیب‌های مهریه سنگین برای جامعه

مهریه‌های سنگین آسیب‌های متعددی به جامعه وارد می‌کند. اولین آسیب، ایجاد مانع برای ازدواج جوانان است. بسیاری از پسران به‌دلیل ترس از مهریه‌های سنگین، ازدواج را به تأخیر می‌اندازند که منجر به افزایش سن ازدواج و مشکلات بعدی می‌شود. آسیب دوم، شروع زندگی با بدهی است.

وقتی خانواده داماد برای پرداخت مهریه قرض می‌کند، زندگی جدید از همان ابتدا زیر سایه بدهی آغاز می‌شود. آسیب سوم، ایجاد تنش در خانواده است. مهریه سنگین، می‌تواند عاملی برای اختلاف بین زن و شوهر یا بین دو خانواده شود؛ مثلا خانواده دامادی که مجبور شده است خانه‌اش را گرو بگذارد تا مهریه پسرش را بپردازد، طبیعی است که به عروس احساس خوبی نداشته باشند.

آسیب چهارم، ترویج تجمل‌گرایی است. وقتی مهریه‌های سنگین مرسوم شود، این پیام را می‌دهد که ارزش انسان به پول است، نه اخلاق. امام‌علی (ع) می‌فرمایند: «مهریه زنانتان را سنگین نگیرید که سرچشمه دشمنی و عداوت است.»

آسان‌گیری در مهریه؛ اسلام دربرابر سخت‌گیری‌های عرفی

تأکید اسلام بر سبک بودن مهریه است. رسول اکرم (ص) می‌فرمایند: «از میمنت و خجستگى زن، این است که خواستگارى‌اش راحت و مهریه‌اش سبک باشد و راحت بچه‌دار شود.»، اما در جامعه امروز، مهریه‌های سنگین مرسوم شده است؛ مثلا برای یک جوان با درآمد ماهیانه معمولی، مهریه‌ای معادل صدهامیلیون تومان برابر است با سال‌ها کار کردن فقط برای پرداخت مهریه!

طبیعی است که چنین رقمی، بسیاری از جوانان را از ازدواج منصرف کند، این درحالی است که اسلام بر آسان‌گیری در ازدواج تأکید می‌کنند. یک اشتباه فرهنگی رایج، مقایسه‌های نادرست است؛ مثلا خانواده‌ای فقط به این دلیل که همسایه مهریه سنگینی تعیین کرده است، احساس می‌کند باید حداقل همان مقدار را تعیین کند تا کم نیاورد. این نگاه رقابتی، مهریه را از یک هدیه محبت‌آمیز به ابزاری برای خودنمایی تبدیل می‌کند.

بخشش مهریه؛ فضیلتی فراموش‌شده

اسلام به زنان توصیه می‌کند در صورت توانایی، مهریه خود را ببخشند یا در دریافت آن، آسان‌گیری کنند. روزی پیامبر (ص) در مجلسی نشسته بودند و درباره آداب معاشرت میان همسران صحبت می‌کردند.

در ضمن صحبت‌هایشان فرمودند: «هر زنی که قبل از عروسی و در زمان عقد، مهریه‌اش را به شوهرش ببخشد، خداوند متعال به ازای هر یک دیناری که او از مهریه‌اش بخشیده است، پاداش آزاد کردن یک بنده اسیر را به حساب نامه اعمالش خواهد نوشت.» یکی از افراد آن جمع پرسید: «اگر زنی مهریه‌اش را بعد از عروسی و در زمان زندگی کنار همسرش به او ببخشد، چه پاداشی دارد؟» 

پیامبر (ص) در جواب فرمودند: «این کار سبب افزایش مودت و الفت بین آنها می‌شود.» این نشان می‌دهد که بخشش مهریه، کار ارزشمندی است. اما در فرهنگ امروز، بخشش مهریه گاهی نشانه ضعف تلقی می‌شود! اگر زنی مهریه‌اش را ببخشد، برخی می‌گویند «حیف است» یا «حق خودت را ضایع کردی.» این در حالی است که اسلام، بخشش را نشانه بزرگی روح می‌داند. در زندگی واقعی، مثال‌های زیادی از تأثیر مثبت بخشش مهریه وجود دارد. درمقابل، مواردی هم هست که اصرار بر وصول مهریه، زندگی‌ها را نابود کرده است.

در ادامه حتما بخوانید نگاهی به موضوع تجرد قطعی و دلایل آن | نیمه گم شده در عصر تجرد

راهکار‌های عملی برای بازگشت به مفهوم اصیل مهریه

برای حل مشکل مهریه، نیاز به اقدام عملی داریم. اولین قدم، آموزش است. باید در مدارس، دانشگاه‌ها و مساجد، مفهوم واقعی مهریه در اسلام را توضیح دهیم. دومین قدم، الگوسازی است. اگر شخصیت‌های محبوب جامعه برای فرزندان خود مهریه‌های معقول تعیین کنند، تأثیر زیادی بر فرهنگ عمومی خواهد گذاشت. سومین قدم، مشورت گرفتن است.

بهتر است قبل از تعیین مهریه، با افراد خردمند و آشنا به احکام اسلام، مشورت شود. چهارمین قدم، توجه به توانایی مالی داماد است؛ همان‌طور که اسلام توصیه کرده است، مهریه باید متناسب با توان مالی مرد باشد. پنجمین قدم، تشویق به بخشش است. 

باید فرهنگ بخشش مهریه در مواقع لازم را تقویت کنیم. ششمین قدم، تغییر نگرش خانواده‌هاست. خانواده‌ها باید بپذیرند که خوشبختی دخترشان در زندگی مشترک موفق است، نه در رقم درشت مهریه. با این اقدامات، می‌توانیم به مفهوم اصیل مهریه در اسلام بازگردیم.

در نوبت‌های بعدی به ابعاد دیگر این موضوع خواهیم پرداخت.